राजकारणातला नवा संत...
- by संजयकुमार सुर्वे
- Jul 25, 2026
- 118
फुले, शाहू आणि आंबेडकर यांचा वारसा लाभलेल्या महाराष्ट्राच्या सामाजिक जीवनात अजून एका थोर महापुरुषाची आणि समाजसुधारकाची भर पडली आहे. महाराष्ट्राच्या राजकारणातील सत्तेचे केंद्र राहिलेल्या दिवंगत नेते अजित पवार यांच्या जयंतीनिमित्त राज्य शासनाने यंदापासून 22 जुलै हा दिवस शासकीय स्तरावर साजरा करण्याचा निर्णय घेतला आहे. या निर्णयातील मोठा विरोधाभास म्हणजे ज्या सद्पुरुषाने हा जयंती साजरा करण्याचा निर्णय घेतला, त्या सद्पुरुषाने त्याच महापुरुषावर कथित सत्तर हजार कोटी रुपयांच्या घोटाळ्याचा गंभीर आरोप केला. निवडणूक प्रचारादरम्यान त्या महापुरुषाला जेल मध्ये ‘चक्की-पिसिंग’ करायला लावणार असा उद्घोष केला. एकवेळ अविवाहित राहीन पण शरद पवारांसोबत जाणार नाही अशी भीष्म प्रतिज्ञा करणाऱ्या या सद्पुरुषाचे दुर्दैव तर पहा. ज्याच्यावर वरील गंभीर आरोप केले, त्याच महापुरुषाबरोबर सत्ता उपभोगावी लागली. त्या महापुरुषाच्या गमनानंतर त्याचीच जयंती साजरी करण्याचा शासन निर्णयही काढावा लागला. खरंच ‘देवा’ची ही करणी अपरंपार आहे. जानेवारी 2026 मध्ये झालेल्या अपघाती निधनानंतर, त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीचे मूल्यमापन करताना केवळ त्यांच्या प्रशासकीय पकडीचे गोडवे गाणे अपूर्ण ठरेल. अजित पवारांची जयंती साजरी करत असताना, त्यांनी महाराष्ट्राच्या लोकशाहीला आणि राजकीय मूल्यांना लावलेली ऐतिहासिक वळणे आणि त्यांच्यावर झालेले गंभीर आरोप यांवरही वस्तुनिष्ठ आणि चिकित्सक प्रकाश टाकणे गरजेचे आहे.
अजित पवारांची सर्वात मोठी राजकीय ओळख म्हणजे त्यांच्या कार्यपद्धतीतील कमालीची घाई आणि सत्ताकेंद्री भूमिका ही होय. त्यांनी सत्तेसाठी घेतलेले अनेक टोकाचे निर्णय हे वैचारिक बांधिलकीपेक्षा राजकीय सोयीचे अधिक वाटत राहिले. 2019 च्या पहाटेचा तो वादग्रस्त शपथविधी असो, किंवा 2023 मध्ये थेट आपल्याच काकांच्या म्हणजेच शरद पवार यांच्या विरोधात बंड पुकारून पक्ष आणि चिन्हावर दावा ठोकणे असो. त्यांच्या या कृतींनी महाराष्ट्राच्या प्रस्थापित राजकीय संस्कृतीला मोठा हादरा दिला. या बंडखोरीमुळे केवळ पवार कुटुंबातच उभी फूट पडली नाही, तर महाराष्ट्राच्या जनतेने दिलेला कौल आणि मतदारांशी एक प्रकारे प्रतारणा झाली, अशी टीका त्यांच्यावर कायम होत राहिली. दुसरीकडे, त्यांच्या राजकीय प्रवासात भ्रष्टाचाराचे आरोप आणि तपास यंत्रणांचा ससेमिरा हा कायमच वादाचा मुख्य केंद्रबिंदू ठरला. सिंचन घोटाळ्यातील 70 हजार कोटींच्या कथित आरोपांवरून एकेकाळी विरोधकांनी त्यांच्यावर कडक टीका केली होती. मात्र, ज्या राजकीय पक्षांनी आणि नेत्यांनी त्यांच्यावर भ्रष्टाचाराचे गंभीर आरोप केले, त्याच पक्षांसोबत नंतरच्या काळात सत्तेत भागीदारी करून त्यांनी उपमुख्यमंत्रीपद भूषवले. ही राजकीय कोलांटउडी जनतेच्या मनात संशय निर्माण करणारी ठरली आणि ईडी व सीबीआय सारख्या केंद्रीय यंत्रणांच्या दबावापुढे झुकूनच त्यांनी हा निर्णय घेतला का, असा मोठा नैतिक प्रश्न निर्माण झाला.
अजित पवारांच्या फटकळ आणि थेट बोलण्याच्या शैलीचे त्यांच्या समर्थकांकडून कौतुक केले जात असले, तरी सार्वजनिक जीवनात त्यांच्या अनेक वक्तव्यांमुळे मोठे वाद निर्माण झाले. दुष्काळग्रस्तांच्या संदर्भातील त्यांचे एक जुने वक्तव्य महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासात अत्यंत असंवेदनशील आणि वादग्रस्त मानले गेले, ज्यासाठी त्यांना नंतर जाहीर माफीही मागावी लागली होती. एक लोकप्रतिनिधी आणि राज्याचे उपमुख्यमंत्री पदावरील जबाबदार नेता जेव्हा जनतेच्या गंभीर समस्यांवर अशी विधाने करतो, तेव्हा लोकशाहीतील त्यांच्या जबाबदारीवर आणि संवेदनशीलतेवर मोठे प्रश्नचिन्ह उभे राहते. त्यांच्या कारकिर्दीचा तिसरा महत्त्वाचा पैलू म्हणजे बारामती केंद्रित राजकारण आणि घराणेशाहीला दिलेले खतपाणी. अजित पवारांनी आपला संपूर्ण राजकीय प्रभाव बारामती आणि पश्चिम महाराष्ट्रापुरताच मर्यादित ठेवला, असा आक्षेप नेहमी घेतला जातो. निधी वाटपात आणि विकासाच्या योजनांमध्ये त्यांनी स्वतःच्या मतदारसंघाला किंबहुना पश्चिम महाराष्ट्राला झुकते माप दिले, ज्यामुळे राज्याच्या इतर भागांमध्ये असंतुलन निर्माण झाले. एवढेच नव्हे, तर राजकारणात घराणेशाहीला विरोध करण्याचे वरवर दाखवत असतानाही, स्वतःच्या पत्नी सुनेत्रा पवार आणि पुत्रांना राजकारणात पुढे आणून त्यांनी घराणेशाहीचीच परंपरा पुढे चालवली. थोडक्यात सांगायचे तर, अजित पवार हे एक कार्यक्षम प्रशासक आणि वेळेचे पक्के नियोजन करणारे नेते नक्कीच होते, पण त्यांची ही कार्यक्षमता लोकशाही मूल्यांच्या रक्षणासाठी किती फायदेशीर ठरली, हा संशोधनाचा विषय आहे. त्यांची जयंती शासकीय स्तरावर साजरी करून त्यांचे केवळ उदात्तीकरण करणे चुकीचे ठरेल. महाराष्ट्राच्या राजकारणात फोडाफोडीचे राजकारण, सत्तेसाठी तत्त्वांची तडजोड आणि घराणेशाही या अपप्रवृत्तींना बळ देणारे नेते म्हणूनही त्यांच्याकडे पाहिले जाईल. त्यामुळे त्यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांच्या प्रशासकीय कौशल्याचे कौतुक करतानाच, त्यांनी राजकीय मूल्यांचा केलेला संकोच आणि त्यांच्या निर्णयांचे महाराष्ट्राच्या राजकारणावर झालेले दीर्घकालीन दुष्परिणाम यांवरही कठोर आत्मपरीक्षण करणे हीच महाराष्ट्राची खरी गरज आहे
महाराष्ट्राची राजकीय आणि सांस्कृतिक परंपरा ही नेहमीच संतांच्या नैतिक आणि वैचारिक अधिष्ठानावर आधारलेली राहिलेली आहे. तुकाराम महाराज, ज्ञानेश्वर माऊली आणि छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या भूमीत सत्तेपेक्षा सत्य आणि नैतिकतेला सर्वोच्च स्थान दिले गेले आहे. संतांनी नेहमीच ‘अधर्माशी लढा’ आणि ‘लोककल्याण’ हाच खरा राजधर्म मानला. मात्र, अजित दादांच्या संपूर्ण राजकीय प्रवासाकडे पाहिल्यास, सत्तेसाठी आणि वैयक्तिक महत्त्वाकांक्षेसाठी ज्या प्रकारे तडजोडी केल्या, ते पाहता हा वारसा पूर्णपणे पायदळी तुडवला. त्यांचे वैयक्तिक जीवन हे उपभोगी वृत्तीने भरले होते. संतांच्या विचारांमधील त्याग आणि संयम या मूल्यांच्या अगदी उलट, केवळ सत्ताप्राप्ती हेच अंतिम ध्येय मानण्याची प्रवृत्ती त्यांच्या राजकारणात ठळकपणे दिसून आली, जी महाराष्ट्राच्या मूळ सांस्कृतिक आत्म्याला धक्का देणारी आहे. संतांनी महाराष्ट्राला जोडण्याचे, संवाद साधण्याचे आणि समता प्रस्थापित करण्याचे काम केले; परंतु आजचे राजकारण मात्र समाज आणि कुटुंब फोडणारे बनले आहे. अजित पवारांनी स्वतःच्या राजकीय फायद्यासाठी स्वतःचे कुटुंब आणि पक्ष ज्या प्रकारे फोडला, ते महाराष्ट्राच्या संस्कृतीला आणि कौटुंबिक मूल्यांना कधीही न पटणारे होते. ज्या भूमीत संतांनी “हे विश्वची माझे घर” अशी शिकवण दिली, तिथे केवळ सत्तेच्या खुर्चीसाठी स्वतःच्याच काकांशी आणि कुटुंबाशी उघड संघर्ष करणे, ही महाराष्ट्राच्या सुसंस्कृत परंपरेला लागलेला मोठा शाप आहे. त्यांची ही सत्ताकेंद्री वृत्ती महाराष्ट्राच्या त्या पवित्र वारशाशी तंतोतंत विसंगत आहे, ज्या वारशाने संपूर्ण देशाला नैतिकतेचे धडे दिले.
या थोर महापुरुषाचे फोटो उद्या शाहू, आंबेडकर, फुले आणि शिवाजी महाराज यांच्यासोबत सर्व सरकारी कार्यालयात आणि शाळांमध्ये झळकतील. एक नवा आदर्श फडणवीस सरकारने फक्त सत्तेच्या राजकारणापोटी महाराष्ट्रात घालून दिला आहे. खरंतर सुनेत्रा पवार यांनी अशा अनावश्यक गोष्टींना वेळीच आवर घालणे गरजेचं होत. महाराष्ट्रातील एकही विचारवंत, साहित्यिक याबाबत व्यक्त होऊ नये याचे मोठे आश्चर्य वाटते. राजकर्त्यांबरोबर विचारवंतांनीही नैतिकता खुंटीला टांगून ठेवली का असा प्रश्न पडतो. ज्यांच्या लेखणीला ‘कुबेरी’ थाट लाभला त्यांचेही बोरू निपचित पडले हे पाहून ‘कुठे नेवून ठेवला महाराष्ट्र माझा’ असेच म्हणावेसे वाटते.
संबंधित पोस्ट
सब्सक्राइब करा न्यूज़लेटर
SUBSCRIBE US TO GET NEWS IN MAILBOX
लाइव क्रिकेट स्कोर
शेअर मार्केट
Ticker Tape by TradingView
Stock Market by TradingView
रिपोर्टर
The Reporter specializes in covering a news beat, produces daily news for Aajchi Navi Mumbai News
संजयकुमार सुर्वे